Năm 1926, cuối tháng 6, Tổng thư ký đảng Tân Việt là Trần Mộng Bạch họp đại hội bàn về đề nghị của Lý Thụy.  Sau đó cử một phái đoàn gồm Trần Phú, Hoàng Đức Thi, Tôn Quang Phiệt, Đào Xuân Mai theo Điếm sang Tàu để bàn chuyện hợp nhất 2 đảng vì đều cùng một gốc Quang Phục hội của Phan Bội Châu mà ra.

Tháng 7 các ông khởi hành, dọc đường Điếm rước thêm Vương Thúc Oánh, Nguyễn Văn Lợi, Phan Trọng Bình, Phan Trọng Quảng, Nguyễn Ngọc Ba.  Đến biên giới thì Tôn Quang Phiệt và Đào Xuân Mai bị bắt, những người còn lại thoát được sang Tàu.  Sau khi gặp Lý Thụy và Lâm Đức Thụ, Trần Phú quyết định theo cọng sản và hứa quay trở về thuyết phục lãnh đạo Tân Việt cùng theo.

Trong thời gian lưu lại, Trần Phú và Hoàng Đức Thi tiếp xúc với các lãnh tụ cách mạng khác và biết được chuyện Lý Thụy và Lâm Đức Thụ bán cụ Phan Bội Châu.  Tuy nhiên Trần Phú vẫn không thay đổi ý định, ông cùng Hoàng Đức Thi trở về vào tháng 8.

Năm 1926, tháng 8, Trần Phú thuyết phục Lê Huân và Trần Mộng Bạch không được bèn cho biết rằng mình đã quyết định theo Cọng sản và trở lại Trung Hoa, mang theo hai người học trò của Trần Mộng Bạch là Trần Văn Cung và Nguyễn Từ để theo học khóa huấn luyện thứ hai của Lý Thụy.

Chuyến đi này có thêm Lê Mạnh Trinh, Trần Văn Đắc, Nguyễn Văn Khang, Phạm Văn Đồng, Đỗ Ngọc Du, Ngô Gia Tự, Nguyễn Tuân, Lê Duy Điếm.  Tất cả khóa thứ hai khoảng 20 người, Phạm Văn Đồng bị bệnh nên tham dự khóa sau  (Hồi ký của Phan Trọng Quảng).

Năm 1926, tháng 10, Nguyễn Tất Thành cưới vợ là Tăng Tuyết Minh, một y tá làm việc chung với Lương Huệ Quần là vợ của Lâm Đức Thụ.  Lúc đó Tăng Tuyết Minh 21 tuổi. Đám cưới tổ chức tại nhà hàng Thái Bình trước trung tâm Tài chánh thành phố Quảng Châu.

Khách tham dự có bà Đặng Dĩnh Siêu là vợ của ông Chu Ân Lai, cùng với bà Thái Sướng,  Bào La Đình là các cán bộ CSTH làm việc tại trường Hoàng Phố.  Ngoài ra còn có rất nhiều học viên và cán bộ của trường tham dự  ( Hoàng Tranh/Viện nghiên cứu lịch sử tỉnh Quảng Tây).

* Chú giải:  Ngày nay tại văn khố quốc gia Pháp còn lưu một báo cáo của nhân viên mật thám Pháp tên Pinot cho biết Lê Tán Anh và Nguyễn Hải Thần phản đối cuộc hôn nhân này thì Lý Thụy nói rằng ông cần người chăm sóc nhà cửa và cần học tiếng Tàu.  Điều này chứng tỏ NTT không thể làm thông dịch viên tiếng Tàu cho Borodin từ năm 1924 được.

Lâm Đức Thụ tên thật là Nguyễn Công Viễn, còn nổi tiếng với tên khác là Hoàng Chấn Đông.  Trước khi Lý Thụy đến Trung Hoa thì Lâm Đức Thụ là cánh tay phải của ông Phan Bội Châu.  Nhưng sau khi gặp Lý Thụy và được Lý Thụy giác ngộ thì ông theo Cọng sản.

Sau khi Nguyễn Hải Thần chán nản về Quảng Tây thì Lý Thụy và Lâm Đức Thụ cùng điều khiển VNTNCMĐCH như là một cặp bài trùng.  Thụ cũng là người mai mối cho Lý Thụy cưới cô Tăng Tuyết Minh là một người bạn đồng nghiệp của vợ ông.  Sau khi cưới nhau được nửa năm thì NTT phải theo phái đoàn của Borodin rút về Nga và mất liên lạc với vợ từ đó.

Riêng bà Minh sau khi chia tay với Thụy thì sống với mẹ, sinh một người con gái đặt tên là Tăng Ái Thụy.  Hiện nay có một bức thư của NTT gởi cho Tăng Tuyết Minh bị mật vụ của Pháp chận lấy, ghi ngày chuyển về cục lưu trữ hồ sơ những người can án là ngày 14-8-1928.  Bức thư này hiện được tàng trữ tại C.A.O.M (Cục lưc trữ hồ sơ Quốc gia Pháp).

Năm 1990 sử gia người Pháp tên Daniel Hémery cho đăng bản copy bức thư trong tác phẩm Ho Chi Minh De L’Indochine au Vietnam.  Ngoài ra cục lưu trữ hồ sơ Quốc gia Pháp cũng còn lưu trữ báo cáo của một mật báo viên cho biết sau khi Tưởng Giới Thạch đuổi phái bộ Borodin về Nga thì NTT mất tăm, người đàn bà chung sống với ông từ tháng 10 năm 1926 cũng không biết ông ta đi về đâu .

Ngoài phát hiện của Daniel Hémery, năm 1990 Viện trưởng viện Sử học Quảng Tây Hoàng Tranh xuất bản tác phẩm “Hồ Chí Minh và Trung Quốc” có nói rõ về nhân vật Tăng Tuyết Minh.  Có đăng hình của Lý Thụy và Tăng Tuyết Minh thời đó, hình do chính bà Tăng Tuyết Minh gởi cho ông để làm tài liệu in sách.

Hoàng Tranh là một nhà sử học lại là một nhà hoạt động cách mạng kỳ cựu, ông có rất nhiều dịp phỏng vấn bà Đặng Dĩnh Siêu (Vợ của ông Chu Ân Lai), cũng như bà Thái Sướng (vợ của lãnh tụ Cọng sản Lý Phú Xuân), hai bà đều xác nhận có tham dự hôn lễ của NTT và Tăng Tuyết Minh.

Riêng bà Thái Sướng năm 1950 có làm một tờ chứng Tăng Tuyết Minh là vợ của Hồ Chí Minh. Tờ chứng này làm theo yêu cầu của Đảng ủy tại Hàng Châu, bà tưởng đâu tờ chứng này sẽ giúp hai người được trùng phùng nhưng không ngờ sau khi biết chắc, đảng của Mao Trạch Đông đã đến gặp Tăng Tuyết Minh và ra lệnh cho bà đừng tìm cách liên lạc với Hồ Chí Minh.

Tại sao cấm thì ông Hoàng Tranh không nói rõ, ông chỉ viết “Điều này vào thời ấy không có gì lạ”.

Năm 1927, sau tết , toán huấn luyện thứ 3 đến Trung Hoa, khoảng 20 người, có những tên như Hoàng Văn Hoan, Lê Văn Phát, Tôn Đức Thắng, Nguyễn Danh Đới,  Nguyễn Hội, Dương Hạc Đính, Phạm Văn Đồng… (Hồi ký Hoàng Văn Hoan).  Mạc Tư Khoa yêu cầu Lý Thụy cử một người mới vừa rời Việt Nam mà có trình độ cũng như có khả năng.  Lý Thụy đề cử Trần Phú.  Phú đến Mạc Tư Khoa vào tháng 2 .

Năm 1927, ngày 3-3, NTT gởi cho CSQT một biên bản chiết tính nhu cầu cần thiết cho hoạt động của cách mạng vô sản Đông Dương gồm 40 ngàn quan tiền Trung Hoa.  Trong số này có 20.000 quan để làm chi phí đi đường cũng như ăn ở cho 100 thanh niên Đông Dương tham dự các khóa huấn luyện tuyên truyền, 1.500 quan để hỗ trợ lương một năm cho 10 cán bộ cọng sản hoạt động nằm vùng tại Đông Dương. 8.500 quan để gầy dựng và tổ chức cơ sở, 5.000 quan chi phí đi đường cho 100 thanh niên theo học trường võ bị Hoàng Phố và 5.000 quan cho trường hợp đau yếu hay khẩn cấp.

Biên bản ký tên “Lee (Nguyễn Ái Kvak)” và chữ ký của ông Jacques Doriot là một đảng viên CSQT người Pháp thuộc Phân bộ Thuộc địa của CSQT đang công tác tại Quảng Châu (Hồ sơ lưu trữ/ Mạc Tư Khoa).

Năm 1927, tháng 3, Tưởng Giới Thạch mang quân từ Hoa Nam (Quảng Châu) tiến về Bắc Kinh để thống nhất đất nước.  Ngày 21 và 22 tháng 3, tại Thượng Hải quân của Bắc Kinh bỏ chạy, Liên Đoàn Công nhân Thượng Hải do các cán bộ Cọng Sản Trung Hoa lãnh đạo đã lợi dụng tình thế hỗn loạn nổi lên cướp chính quyền Thượng Hải trước khi quân Tưởng Giới Thạch đến nơi.

Ngày 26-3 Tưởng Giới Thạch dẫn quân vào đến Thượng Hải, Liên Đoàn Công nhân và nhân dân  đón tiếp Tưởng Giới Thạch như là một vị khách anh hùng, còn họ là chính quyền mới của ĐCSTQ.

Nguyễn Tất Thành chạy về Nga lần 1

Năm 1927, mờ sáng ngày 12-4, theo lệnh của Tưởng Giới Thạch, tướng Bạch Sùng Hy tổng tấn công trấn áp chính quyền Thượng Hải do Cọng sản lãnh đạo và mở chiến dịch thanh toán các tổ chức Cọng sản trên toàn quốc.  Tại Quảng Châu chiến dịch do Đại Tá Lý Tế Thâm chỉ huy.

Phái bộ Borodin chạy lên Vũ Hán rồi Hán  Khẩu và rút về Nga theo ngã Vladivostok.  Trương Thái Lôi, Mao Trạch Đông, Chu Đức chạy về thôn quê vùng Giang Tây lập chiến khu.  NTT ở ngoài phố nghe tin  phái bộ Borodin tại trường Hoàng Phố đã rút trong đêm nên chạy trốn về Lục Hải Phong, rồi sau đó lại chạy lên Thượng Hải và gặp lại đoàn của Borodin tại Hán Khẩu.

*Chú giải:  Mùa xuân năm 1927  Tưởng Giới Thạch tiến quân từ vùng Hoa Nam lên phía bắc để tiến chiếm Bắc Kinh thì quân của ông phải qua Thượng Hải rồi Nam Kinh rồi mới đến Bắc Kinh.  Lúc quân đội của Tưởng Giới Thạch đến gần Thượng Hải thì quân của Bắc Kinh đã bỏ chạy cho nên chính quyền lọt vào tay các cán bộ Cọng sản Trung Quốc.  Họ đã thừa cơ mà hớt tay trên của Tưởng Giới Thạch.

Toan tính này chắc chắn phải có sự chỉ đạo của Phái bộ Borodin đang nằm vùng trong căn cứ của Tưởng Giới Thạch là trường võ bị Hoàng Phố.  Nếu cứ cái đà này thì trước khi quân của Quốc dân Đảng tiến đến đâu thì Cọng sản đã chiếm chính quyền tại nơi đó và nếu Tưởng Giới Thạch không hành động thì hóa ra công lao xương máu của Quốc dân Đảng Trung Hoa hằng chục năm trời sẽ bị Cọng sản chiếm đoạt hết.

Vì vậy ông phải quyết định tức khắc chứ nếu còn chần chừ nể nang Mạc Tư Khoa thì ông sẽ mất tất cả bởi vì nếu ông bận đánh nhau với quân Bắc Kinh lên tới tận biên giới phía bắc nước Trung Hoa thì tại miền Nam quân của Trương Thái Lôi, Mao Trạch Đông, Bành Đức Hoài, Chu Đức…sẽ cướp chính quyền dưới sự chỉ đạo và yểm trợ của Mạc Tư Khoa và thế là quân Tưởng sẽ không còn đường trở về.

Lịch sử phía Cọng sản kết án Tưởng Giới Thạch đã bất thần phản bội Mạc Tư Khoa nhưng thực ra ông đã sáng suốt lật ngược tình thế cứu nguy cho Quốc Dân Đảng để tiếp tục thực hiện lý tưởng của Tôn Dật Tiên cũng như để bảo vệ công lao tâm huyết của các ông.

Năm 1927, tháng 6, quân Tưởng Giới  Thạch tiến vào Bắc Kinh, thống nhất đất nước Trung Hoa và tiếp tục truy lùng những ai theo Cọng sản.  Đến cuối năm 1927 thì số cán bộ Cọng sản bị tàn sát trên toàn Trung Hoa là 40 ngàn người!

Năm 1927, tháng 6, Nguyễn Tất Thành về tới Mạc Tư Khoa.  Người chỉ huy của ông là Voitinsky thuyết phục ông trở lại Thượng Hải để hoạt động bí mật cùng với một số đồng chí người Việt cũng như người Pháp tại đó nhưng ông không chịu ( Hslt/MTK).

Nếu trở về Thượng Hải thì ông sẽ là một nhân viên thông tấn xã quèn, trong khi ông đang nắm trong tay một thành tích mà ông cho rằng có thể làm nên nghiệp lớn. Ngoài ra môi trường hoạt động bí mật với nhiều nguy hiểm không thích hợp với con người của ông.  Ông luôn luôn tránh xa các nơi nguy hiểm.

Năm 1927, tháng 6, tại MạcTư Khoa, Nguyễn Tất Thành viết báo cáo cho CSQT, tường trình các thành quả mà ông đã đạt được trong thời gian ông làm việc tại Quảng Châu.  Ông đã tổ chức được 3 khóa huấn luyện chính trị cho tổng cộng 75 học viên.  Thành lập một nông hội, một hội phụ nữ, một toán thiếu niên mầm non, một toán điệp báo… Kế hoạch của ông đang có cơ hội phát triển thuận lợi thì bị Tưởng Giới Thạch ngắt ngang.

Mọi chuyện sẽ trở lại tốt đẹp nếu CSQT cho phép ông trở về Thái Lan và tiếp tục công việc bị bỏ lở tại địa bàn Thái Lan.  Các tổ chức yêu nước tại Đông Dương sẽ gởi thanh niên sang Thái cho ông huấn luyện chính trị.  Sau đó họ sẽ về Việt Nam gầy dựng cơ sở, hoạt động tuyên truyền cách mạng.

Để tính toán cho kế hoạch này, ông đòi CSQT phải chi cho ông tổng cộng 9.500 USD gồm có tiền lương trong 2 năm của ông, tiền đưa rước học viên và tiền tổ chức liên lạc (Hslt/MTK, số tiền này bằng 20 năm lương của một giáo viên tại Hoa Kỳ thời đó ).

BÙI ANH TRINH

Bùi Anh Trinh - BIÊN KHẢO VỀ NGUYỄN TẤT THÀNH