Cuộc họp thống nhất hai đảng Cọng sản

Năm 1929, cuối năm, có sự bất hòa trong nhóm lãnh đạo ANCSĐ tại Hồng Kông:  Lê Tán Anh, Lê Duy Điếm, Trương Văn Lệnh chủ trương muốn cho CSVN thống nhất thì chỉ có nước tìm Lý Thụy vì may ra ông ta còn uy tín đối với cả hai nhóm.  Tuy nhiên Hồ Tùng Mậu và Lê Quang Đạt phản đối, hai ông cho rằng chính Nguyễn Tất Thành phải chịu trách nhiệm về việc Lâm Đức Thụ bán anh em.

Nhưng Lê Tán Anh vẫn giữ nguyên ý định nên Hồ Tùng Mậu bất mãn cùng Lê Quang Đạt và vợ Đạt là Lý Phương Đức trở về hoạt động trong ĐCS Trung Hoa. *( Lý Phương Đức là vợ cũ của Lê Tán Anh, hai người cưới nhau vào năm 1927;  nhưng cuộc sống sau đó cho thấy họ không hợp nhau.  Năm 1929 hai người chia tay và Lý Phương Đức kết hôn với Lê Quang Đạt ).

 Sau khi Hồ Tùng Mậu ly khai, Lê Tán Anh và Trương Văn Lệnh cho rằng Lý Thụy ( Nguyễn Tất Thành ) đang còn ở Mạc Tư Khoa nên định cử Lê Duy Điếm sang Mạc Tư Khoa tìm Lý Thụy.  Nhưng có một người thường đi về Thái Lan là Cao Hoài Nghĩa nói rằng ông có gặp Lý Thụy tại Thái.  Các ông bèn cử Trương Văn Lệnh đi Thái Lan để gặp Lý Thụy ( Hồi ký của Cao Hoài Nghĩa ).

 Năm 1929, ngày 23 – 12, Nguyễn Tất Thành ( Lý Thụy ) về tới Hồng Kông.  Gặp Lê Tán Anh và Lê Duy Điếm.  Lúc đó phong trào Cọng sản của các xứ Đông Dương được đặt dưới quyền của Cục Viễn Đông/QTCS tại Trung Hoa.

Thành nhân danh CSQT gởi thư mời Đông Dương Cộng sản Đảng cử 2 đại diện đến Hồng Kông để bàn về chuyện chia rẽ giữa hai phái Bắc Kỳ và Nam Kỳ.  Còn An Nam Cọng Sản Đảng đã có Châu Văn Liêm và Dương Hạc Đính đang ở tại Hồng Kông ( HslTr/Quốc gia Pháp, lời khai của Dương Hạc Đính ).

Trước đó Đính theo Phan Trọng Quảng về Nam Kỳ để thành lập An Nam Cọng sản Đảng nhưng sau vì chuyện hục hặc với Đông Dương Cọng sản Đảng nên trở qua Hồng Kông để bàn lại với các ông Hồ Tùng Mậu , Lê Tán Anh, Châu Văn Liêm.

Năm 1930, đầu năm, tại Hồng Kông, cuộc họp thống nhất gồm có Nguyễn Đức Cảnh, Trịnh Đình Cửu đại diện cho Đông Dương Cọng sản Đảng.  Phan Trọng Quảng, Châu Văn Liêm, Dương Hạc Đính, đại diện cho An Nam Cọng sản Đảng.  Tại hải ngoại có Lê Tán Anh, Trương Văn Lệnh, Lê Duy Điếm;  ba ông này cũng thuộc An Nam Cọng sản Đảng của Hồ Tùng Mậu nhưng thuộc Chỉ huy sở tại hải ngoại.

Trong cuộc họp, Nguyễn Tất Thành tuyên bố mình đại diện toàn quyền cho CSQT yêu cầu hai đảng phải sát nhập làm một.  Sau khi hai bên đồng ý, ông đưa ra phương hướng hoạt động theo như đường lối của CSQT mà ông biết khi còn ở Mạc Tư Khoa.

*Chú giải:  NTT không ngờ là đã có nhiều đổi khác sau đại hội 6/CSQT.  Ông đưa ra phương hướng hoạt động gồm 10 điểm mà ông học được tại Nga trước khi có đại hội 6. Sự sai lầm này của ông đưa tới chiến dịch Xô Viết Nghệ Tỉnh khiến cho toàn bộ Đảng CSVN tan nát  vào năm 1931.

Đặc biệt trong cuộc họp không có Hồ Tùng Mậu mặc dầu lúc đó ông đang ở tại Quảng Đông và đang hoạt động cho ĐCS Trung Quốc cùng với Lê Quang Đạt, vợ Đạt là Lý Phương Đức, em Đức là Lý Ứng Thuận (còn có tên là Lý Phương Thuận).

Năm 1930, ngày 8-2, Trần Phú và Ngô Đức Trì từ Paris về tới Sài Gòn, các ông gặp trục trặc về giấy tờ đi đường.  Cuối cùng các ông phải đi chui trong hầm của một tàu buôn Trung Hoa. Trần Phú lại lên đường đi Hồng Kông để tìm gặp Thibault theo như đã hẹn.  Còn Ngô Đức Trì gặp Bùi Lâm tại Sài Gòn để bắt liên lạc với An Nam CSĐ của Dương Hạc Đính và Hà Huy Giáp.

Sau đó Ngô Đức Trì chờ 3 tuần không thấy tin tức Trần Phú bèn đi Hồng Kông.  Tại đây ông gặp Trần Phú, Phú cho biết đã có cuộc họp thống nhất hai đảng nhưng ông chưa gặp Nguyễn Tất Thành và chưa gặp Thibault, ông cũng không thể về Hải Phòng để bắt liên lạc với ĐDCSĐ của Trịnh Đình Cửu, Nguyễn Đức Cảnh theo như kế hoạch vì tại đó đang diễn ra biến động khởi nghĩa của Việt Nam Quốc Dân đảng (Hsltr/MTK, Báo cáo của Ngô Đức Trì).

 Năm 1930, ngày 18-2, Nguyễn Tất Thành báo cáo cho CSQT

“Tôi đã triệu tập đại diện của hai đảng ( Đông Dương và An Nam ).  Chúng tôi gặp nhau ngày 6-1-1930. Nhân danh đại diện CSQT, có toàn quyền quyết định về phong trào cách mạng Đông Dương.  Tôi nói rằng họ đã hành động sai lầm.  Họ đồng ý và sát nhập hai đảng thành một đảng. 

Chúng tôi đã cùng nhau soạn thảo chương trình hành động theo đường lối của CSQT”, “Một ủy ban chấp hành lâm thời đã được thành lập gồm 7 ủy viên chính thức và 7 ủy viên dự khuyết”, “Các đại biểu đã trở về Việt Nam vào ngày 8 tháng 2”  (Hslt/MTK).

Đồng thời trong báo cáo này ông cũng nói rằng ông “chưa nhận được tin tức từ Paris cũng như chưa gặp 2 đồng chí người Việt Nam (Trần Phú và Ngô Đức Trì)”. Viết như vậy có nghĩa là ông đã biết tin Trần Phú về Việt Nam để thành lập đảng. Và ông nói chưa nhận tin tức từ Paris có nghĩa là ông đã  biết người ta có chỉ thị về việc thành lập ĐCSVN gởi theo Thibault hoặc Trần Phú đi từ Paris về Hồng Kông.

*Chú giải : Hoàn cảnh thành lập ĐCSĐD ngày 3-2-1930

Cho đến nay còn nhiều khuất lấp gây tò mò cho các sử gia.  Theo như tài liệu phổ biến cho dân chúng thì ngày đó Nguyễn Tất Thành đứng ra triệu tập những người yêu nước có chủ trương theo Cọng sản và quyết định thành lập một đảng có tên là Đảng Cọng Sản Việt Nam.

Tuy nhiên các sử gia thì không chấp nhận ngang đó, họ thắc mắc với khí thế của NTT như vậy tại sao đại hội không bầu ông NTT lên làm đảng trưởng, bầu ban chấp hành rồi tổ chức hoạt động ngay?

Cũng theo tài liệu của Đảng thì ông chỉ thống nhất 2 đảng xong rồi về lại Thái Lan, đại hội thành lập đảng giải tán mà không bầu được đảng trưởng, không có ban chấp hành, không có cương lĩnh hay điều lệ, chỉ có phương hướng hoạt động.  Phải đợi đến khi Trần Phú triệu tập lại vào tháng 10 năm đó cũng tại Hồng Kông thì mới bầu được ban chấp hành và thông qua cương lĩnh, điều lệ.  Nhưng lần họp quan trọng này lại không có NTT.  Đại hội bầu Trần Phú làm Tổng bí thư đầu tiên của đảng CSVN.

Mãi đến khi các tài liệu của QTCS được đưa ra cho công chúng năm 1992 thì các sử gia mới biết lúc đó ông NTT chỉ thừa cơ mà giả lệnh CSQT để tạo thanh thế  đối với các đồng chí Việt Nam.  Đồng thời ông lấy thành tích gải quyết được chuyện khó khăn trong nội bộ CSVN mà báo cáo cho CSQT để lấy lại sự tin tưởng vì ông bỏ về Thái Lan tự hoạt động chứ không theo sự chỉ huy của CSQT hay ĐCS Pháp.

Lúc Trương Văn Lệnh và Lê Duy Điếm đến tìm thì ông nghĩ rằng thời cơ đã đến, tình hình ĐCSĐD rối bời bời, không có ông thì không xong.  Trước đây ở Mạc Tư Khoa người ta đã hắt hủi ông, bây giờ thì ông sẽ ra tay cho người ta thấy tài năng và uy tín của ông như thế nào.

Sau này hồi ký của Hoàng Tùng có nhắc lại chuyện ông giả mượn  lệnh của CSQT:  “Sau Lê Văn Lương nói với tôi là khi Bác về Trịnh Đình Cửu có hỏi Bác giấy ủy nhiệm của Quốc tế Cọng sản, vì Bác nói là Quốc tế cử về.  Bác trả lời: “Đồng chí thử tưởng tượng xem, nếu tôi mang trong người giấy ủy nhiệm của Quốc tế Cọng sản thì tôi có về được đến đây không?”. Đem câu nói này so lại với sự thật thì rõ ràng ông Nguyễn Tất Thành là tay đại bịp.

Sau khi hòa giải các bên thì NTT đi Thượng Hải để bắt liên lạc với CSQT, ông hy vọng nhờ thành tích vừa qua người ta sẽ  chấp nhận sự trở lại cọng tác của ông và giao cho ông lãnh đạo lực lượng CSVN.  Nhưng không ngờ lúc đó CSQT bắt đầu khởi động chiến dịch Đông Dương mà họ đã chuẩn bị từ lâu.

Các cán bộ chủ chốt như Trần Phú, Bùi Lâm, Ngô Đức Trì, Nguyễn Thế Rục đã lên đường về nước mang theo tài liệu và tiền bạc, riêng Bùi Công Trừng bị bệnh phải nằm bệnh viện tại Paris.

Cùng đi với họ có một cán bộ của Trung ương CSQT là Thibault, ông này sẽ nằm tại Thượng Hải để chỉ huy và yểm trợ trực tiếp cho cánh Trần Phú. Biết được tin này NTT vội vàng báo cho cơ sở CSQT tại Thượng Hải biết là ông đã thành lập đảng xong, đồng thời nhờ Cục Viễn Đông của CSQT tại Thượng Hải gửi báo cáo của ông về Mạc Tư Khoa. Trong khi đó Trần Phú và Ngô Đức Trì nhận được lệnh về Việt Nam phải thành lập đảng Cộng Sản.

Nhưng khi vừa về đến Sài Gòn thì Phú và Trì biết tin đã có thành lập đảng CSVN tại Hồng Kông.  Hai ông qua Tàu để tìm Thibault thì lại gặp Nguyễn Tất Thành. Thành cho biết ông ta đã thành lập Đảng do CSQT chỉ thị cho ông trước khi ông về Thái Lan năm 1927 nhưng vì bị bệnh nên mãi đến 1930 ông mới thực hiện được (Hsltr/ Quốc gia Pháp, lời khai của Ngô Đức Trì).

Sau đó thì Trần Phú gặp Bí thư Cục Viễn Đông là Noulens. Noulens bảo Phú cứ xúc tiến thành lập đảng vì hiện nay chưa có  một đảng Cọng sản cho Việt Nam.  Tháng 10 năm 1930 Trần Phú Triệu tập đại hội những người CSVN nhóm họp tại Hồng Kông và chính thức thành lập Đảng.  Trong đại hội này không có NTT tham dự mặc dầu lúc đó ông có mặt tại Hồng Kông.  Riêng Ngô Đức Trì cũng không tham dự đại hội vì bị đau ruột thừa phải nằm bệnh viện tại Hồng Kông.

Cho tới nay không ai biết vì sao lúc đó Nguyễn Tất Thành không tham dự.  Có hai giả thuyết được đặt ra:  Một  là ông ngại bị phát hiện chuyện giả mạo lệnh của CSQT trước mặt các đồng chí đàn em, hai là trong đại hội này có rất nhiều cựu đảng viên Đảng Cọng sản An Nam đang kết tội Nguyễn Tất Thành phải chịu trách nhiệm về việc hằng trăm đồng chí bị bắt do hồ sơ cá nhân của họ nộp cho NTT.  Lúc đó Trần Phú và Ngô Đức Trì sẽ dễ dàng phăng ra chuyện Thành để lọt hồ sơ đảng viên Cọng sản vào tay nhà cầm quyền Trung Hoa.

BÙI ANH TRINH

Diễn Đàn Facebook
Advertisements

Bùi Anh Trinh - BIÊN KHẢO VỀ NGUYỄN TẤT THÀNH