Đội Tuyên truyền Gải phóng quân

Năm 1945, ngày 16-7, toán tình báo Hoa Kỳ nhảy dù xuống Kim Lũng, cách Tuyên Quang 20 cây số.  Toán tình báo gồm có Thiếu tá Thomas, Trung úy Mỹ Donsky, Trung úy Pháp Montfort, Trung sĩ Pháp Lagoth, binh nhất Mỹ Prunier và một Trung sĩ người Việt tên Phác ( Hồi ký của Patti).  Tất cả được Võ Nguyên Giáp tiếp đón trọng thể.  Sau đó Võ Nguyên Giáp làm phiên dịch cho toán OSS huấn luyện tác chiến cho đội “Tuyên truyền Giải phóng quân”.

Năm 1945, ngày 6-8, quân Mỹ thả trái bom nguyên tử đầu tiên xuống thành phố Hiroshima, sơ khởi được biết có 66.000 người chết, cả thế giới sửng sờ.  Đến ngày 8-8 trái bom nguyên tử thứ 2 thả xuống thành phố Nagasaki.  Ngày 8-8, lợi dụng cơ hội nước Nhật sắp thua tới nơi, Staline tuyên chiến với Nhật.  Ngày 14-8, vua Nhật tuyên bố đầu hàng.

Năm 1945, sau trái bom nguyên tử đầu tiên, Đặng Xuân Khu dự trù triệu tập “Đại hội Đảng toàn quốc” để phổ biến kế hoạch chuẩn bị “Tổng nổi dậy”.  Đồng thời Hồ Chí Minh cũng muốn nhân dịp này cho ra mắt Mặt trận Việt Minh trước công chúng nên cũng triệu tập “Quốc Dân Đại Hội”.  Dự trù cả hai đại hội sẽ diễn ra tại làng Tân Trào tỉnh Tuyên Quang.  Đại hội Đảng sẽ diễn ra trước, sau đó mới đến đại hội Quốc dân.

Khi Đặng Xuân Khu gửi thư mời đại biểu của Xứ ủy Nam Kỳ tham dự đại hội thì không biết mời ai vì Bí thư Xứ ủy Nam Kỳ là Hạ Bá Cang thì đã ở lại Pác Bó sau khi tham dự đại hội toàn quốc năm 1941, không biết cơ sở tại Miền Nam còn có những ai.  Cũng may người phụ trách tổ chức đại hội là Lý Chính Thắng lại chính là cháu gọi Hà Huy Giáp bằng cậu ruột nên biết được địa chỉ của Hà Huy Giáp tại Sài Gòn.

Đặng Xuân Khu nhờ các đảng viên tại Hà Nội nhắn tin cho Hà Huy Giáp tập họp cán bộ ra dự đại hội.  Các ông Hà Nội cử bà Cái Thị Tám là vợ của Văn Tiến Dũng vào Sài Gòn tìm Hà Huy Giáp.  Tuy nhiên Giáp chỉ kêu thêm được một người là Ung Văn Khiêm;  rồi cả ba ngược ra Hà Nội để tham dự đại hội ( Hồi ký của Cái Thị Tám).

Về phía ông Hồ Chí Minh thì phân công cho bí thư Xứ ủy Nam Kỳ là Hạ Bá Cang triệu tập cán bộ và đại diện đoàn thể tại Nam Kỳ ra Tân Trào dự Quốc Dân Đại Hội.  Tuy nhiên Hạ Bá Cang không nắm rõ trong Sài Gòn còn những ai nên Hồ Chí Minh phái Cao Hồng Lãnh vào Sài Gòn tìm tới cơ sở cũ của Hạ Bá Cang để bắt liên lạc với các lãnh tụ Cọng sản Nam Kỳ.

Cao Hồng Lãnh gặp được Bùi Lâm.  Bùi Lâm kêu thêm Nguyễn Thị Thập.  Thập giới thiệu một thân hào nhân sĩ là Lê Hữu Kiều, ông này có xe hơi riêng, và một nhân sĩ đại diện cho giáo chủ Huỳnh Phú Sổ là nhà thơ Việt Châu.  Cả năm người đi xe hơi của Lê Hữu Kiều ra Bắc ( Hồi ký của Nguyễn Thị Thập ).

Về phần Trung Kỳ thì giấy mời Hội nghị Quốc dân được gởi cho ông Đặng Thái Mai nhưng ông Mai từ chối vì lý do đang bị bệnh.  Còn giấy mời Hội nghị Đảng thì được gởi cho Tôn Quang Phiệt là lãnh tụ Cọng sản độc nhất còn ở lại hoạt động bí mật tại Huế sau chiến dịch gom bắt các cựu tù chính trị vào năm 1939-1940.

Nhưng Phiệt không thích nhóm Cọng sản Bắc Kỳ do có hục hặc với nhau vào thời 1928, thời đó Phiệt lãnh đạo Xứ ủy Bắc kỳ của Tân Việt Cách Mạng Đảng nên đã có xảy ra chuyện tranh giành đảng viên với Đông Dương Cọng sản Đảng của Ngô Gia Tự.  Vì vậy Phiệt không muốn đi, bèn phong cho một thanh niên tên Nguyễn Chí Thanh làm Bí thư Thừa Thiên rồi cử Thanh theo người đưa thư ra Tân Trào.

Năm 1945, từ ngày 1 đến ngày 6-8, toán OSS và đội Tuyên truyền Giải phóng quân cùng nhau xây dựng hội trường và nhà ở để tổ chức huấn luyện quân sự.  Đội tân binh do Đàm Quang Trung chỉ huy.  Ngày 9-8 bắt đầu huấn luyện;  lúc này không ai hay biết gì về trái bom nguyên tử đầu tiên đã thả tại Nhật trước đó 3 ngày.  Từ ngày 13 đến ngày 15-8, những người tham dự Đại hội Tân Trào lục tục tới Tân Trào và được hướng dẫn tới thăm trường huấn luyện quân sự ( Bartholomew-Feis, Ho Chi Minh & OSS, Lê Lương Giang dịch, xuất bản tại Việt Nam năm 2007 )

* Chú giải :  Theo hồi ký của Hoàng Tùng :  “Một hôm, anh Lê Đức Thọ nói với tôi là anh đi họp một cuộc Hội nghị quan trọng, dặn tôi ở nhà giữ gìn, trong nom cẩn thận công việc của Trung ương, sau này tôi mới biết là anh đi dự Hội nghị Tân Trào.  Anh còn tiết lộ bí mật cho tôi biết chuyến đi này anh đi thế nào cũng gặp Nguyễn Ái Quốc”.   Nghĩa là trước đó Lê Đức Thọ cũng chưa biết NAQ hay HCM là ai.

Hồi ký của Hoàng Văn Hoan cho thấy những nhân vật hiện diện và được phong chức tại Tân Trào:

“ Ngày 13-8-1945, Hội nghị toàn quốc của Đảng họp do Bác chủ tọa.  Những người tham gia hội nghị ở Bắc có anh Trường Chinh, Nguyễn Lương Bằng, ở Trung có anh Nguyễn Chí Thanh;  ở Nam có anh Hà Huy Giáp ( Hoàng Văn Hoan nhớ lầm Ung Văn Khiêm là Hà Huy Giáp ).ở Việt Bắc có anh Võ Nguyên Giáp và tôi;  ở Thái Lan và Lào về có các anh Dương Trí Trung, Trần Đức Vịnh;  ngoài ra còn có một số đồng chí khác nay không nhớ rõ tên.  Hội nghị toàn quốc của Đảng họp ở nhà một người dân trong làng Tân Trào.

Từ Tân Trào tiến về Hà Nội

Năm 1945, chiều 16-8 Trưởng toán OSS là Thiếu tá Thomas báo tin cho Võ Nguyên  Giáp và Hồ Chí Minh biết rằng Nhật Hoàng đã tuyên bố đầu hàng.  Đêm hôm đó toán OSS đốt pháo bông để ăn mừng chiến thắng.  Sau đó Thomas phân phát những vũ khí dùng để huấn luyện cho đội quân của Đàm Quang Trung (Tường trình cuả Thomas; tài liệu của Bartholomew-Feis). Sáng hôm sau Giáp dẫn quân đi bộ về Hà Nội.

*Chú giải :  Lúc Võ Nguyên Giáp kéo quân đi thì Đặng Xuân Khu cũng vội vàng dẫn các đại biểu Đảng kéo nhau về Hà Nội, hủy bỏ luôn Đại hội.  Tuy Giáp và Khu lên đường cùng một lượt nhưng Khu đến Hà Nội trước Giáp 2 ngày nhờ giả dạng thường dân, dễ dàng qua các trạm gác dọc đường.  Trong khi Giáp phải xua quân có mang theo súng ống nên bị chận lại nhiều nơi.

Trước khi kéo về Hà Nội, Đặng Xuân Khu phong cho Nguyễn Chí Thanh làm Bí thư Xứ ủy Trung Kỳ đồng thời bổ sung Nguyễn Chí Thanh vào Ban Thường vụ Trung ương Đảng cùng với Võ Nguyên Giáp ( Viện sử học CSVN, Việt Nam, Những Sự Kiện Lịch Sử, trang 406 ).  Sau đó dặn Thanh ở lại Tân Trào để dự Quốc dân Đại hội của Hồ Chí Minh.  Sở dĩ Khu phong cho Thanh làm Bí thư Trung Kỳ vì Thanh là đại diện duy nhất của Trung Kỳ có mặt tại Tân Trào.

Trước đó các ông tính giao chức này cho Tôn Quang Phiệt nhưng vì Phiệt từ chối tham dự cho nên các ông mới tức mình mà giao cho Thanh.  Tính ra con đường sự nghiệp của Nguyễn Chí Thanh gặp hên hơn cả Võ Nguyên Giáp, Trường Chinh.  Từ một đảng viên thường, ông được thăng lên Bí thư Tỉnh ủy, rồi Bí thư Xứ ủy và vào ban chấp hành Trung ương trong vòng chưa đầy 1 tháng.

Sau khi Trung ương Đảng kéo về Hà Nội, ông Hồ Chí Minh và Phạm Văn Đồng ở lại Tân Trào để lo tổ chức một buổi lễ tuyên bố tổng khởi nghĩa trước “Quốc Dân Đại Hội”.  Hồ Chí Minh nấn ná ở lại Tuyên Quang cho đến ngày 25-8, sau khi Võ Nguyên Giáp và Trường Chinh đã làm chủ tình hình tại Hà Nội thì ông Hồ mới mon men về ngoại thành.  Và khi biết chắc rằng đã thành công thì ngày hôm sau ông mới vào Hà Nội ( Viện sử học CSVN, Việt Nam, Những Sự Kiện Lịch Sử, trang 421 )

Những chi tết này chứng tỏ nhân vật chủ chốt ra tay hành động cho cuộc cách mạng mùa thu năm 1945 không phải là Hồ Chí Minh, ông không phải là người tạo ra cuộc Cách Mạng Mùa Thu, ông chỉ là người thừa hưởng thành quả của cuộc cướp chính quyền ngày 19-8 do các đoàn thể dân chúng tạo ra.

Trong đó có công rất lớn của Xứ ủy Bắc Kỳ và Thành ủy Hà Nội của ĐCSĐD gồm có Nguyễn Quyết, Nguyễn Khang, Trần Quang Huy, Lê Trọng Nghĩa, Nguyễn Duy Thân, Trần Đình Long, Nguyễn Thế Vinh, Hoàng Tùng, Văn Tiến Dũng, Cái Thị Tám, Xuân Thủy, Vũ Đình Huỳnh … Ngoài ra thái độ nấn ná ở lại Cao Bằng và Tuyên Quang cũng chứng tỏ phong cách hoạt động của Nguyễn Tất Thành, ông luôn luôn dành chỗ hiểm nguy cho người khác. Đợi khi nào tình thế trở nên “chắc ăn” ông mới xuất hiện.

BÙI ANH TRINH

Bùi Anh Trinh - BIÊN KHẢO VỀ NGUYỄN TẤT THÀNH