Phan Chu Trinh cho Nguyễn Tất Thành một bài học: 

Năm 1992 lần lượt các hồ sơ mật của Cảnh sát Pháp, Cảnh sát Hoa Kỳ và hồ sơ mật của CSQT được đưa ra trước công chúng.  Lúc đó các nhà trí thức Việt Nam tại Pháp và tại Nga là những người đầu tiên tìm đọc những văn kiện liên quan tới ông Hồ Chí Minh.  Nhiều thông tin rất tai hại về HCM  đã được gởi về Hà Nội.

Các nhà Tuyên huấn CSVN họp nhau lại để soạn ra một cuốn sách ngõ hầu ngăn chận trước những bàn tán về những thông tin mới phát hiện.  Trong đó họ lý giải, bào chữa cho những tin tức không hay, hướng dẫn trước cho quần chúng Việt Nam nên suy nghĩ như thế nào nếu bắt gặp những thông tin mới của các sử gia quốc tế.

Quyển sách mang tựa đề “Bác Hồ, Những Năm Tháng Ở Nước Ngoài”,  tên tác giả là Đặng Hòa.  Cơ quan phát hành là Trung tâm UNESCO bảo tồn và phát triển văn hóa Việt Nam, phát hành tại Hà Nội năm 2001. Trong sách đó Đặng Hòa đã trích một đoạn trong bức thư mà Phan Chu Trinh gởi cho Paul Tat Nguyen , đề ngày 18-2-1922:

“Bấy lâu nay tôi cùng anh và Phan ( Luật sư Phan Văn Trường) đàm đạo nhiều việc; mãi tới bây giờ anh cũng không ưa gì cái phương pháp “Khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh” ( Mở mang dân trí, thúc đẩy khí thế cách mạng xã hội, cải tổ cuộc sống kinh tế của dân được hậu hỉ ) của tôi.  Còn tôi lại không thích cái phương  pháp “Ngọa ngoại chiêu hiền, đãi thời đột nội” ( Ngồi ở nước ngoài kêu gọi những người yêu nước, đợi cơ hội thuận tiện thì nhanh chân trở về ) của anh, và cả cái dụng lý “Thâu nhân tâm” ( Thu phục lòng người ) của Phan.

“Bởi vì phương pháp bất hòa mà anh nói với Phan rằng tôi là hạng hủ nho thủ cựu.  Cái điều anh gán cho tôi đó, tôi chẳng giận anh tí nào cả, bởi vì suy ra thì tôi thấy rằng:  tôi đọc chữ Pháp bập bẹ, nên không am tường hết sách vở ở cái xứ văn minh này.  Cái đó tôi tự thấy còn thua anh xa lắm, đừng nói gì đọ với anh Phan”

“… Từ xưa tới nay, từ Á sang Âu, chưa có một người nào làm cái việc như anh.  Anh lấy cái lý do ở nước mình lưới giăng tứ bề, mà về nước ắt là sa cơ, gia dĩ sĩ khí dân tình tan tác, bởi cái chính sách cường quyền nên sự hấp thụ lý thuyết kém cỏi, bởi thế mà anh cứ khư khư cái phương pháp “Ngọa ngoại chiêu hiền, đãi thời đột nội”;  cứ như cái phương pháp ấy thời anh viết bài đăng trên báo chí tại đất người để mà hô hào quốc dân đồng bào bên nhà đem tinh thần nghị lực ra mà làm việc nước.  Tôi coi lối ấy phí công mà thôi…”.

( Đặng Hòa; Bác Hồ, Những Năm Tháng Ở Nước Ngoài; trang 51-53.  Trích từ hồ sơ lưu trữ Quốc Gia Pháp.  Nguyên bản bằng chữ Hán, được Gaspard công bố trong sách “Ho Chi Minh à Paris”.  Đoạn trên đây được Viện Bảo tàng Hồ Chí Minh dịch ra tiếng Việt ).

Rõ ràng ngay từ năm 1922 Nguyễn Tất Thành đã chủ trương ngồi ở nước ngoài, xúi người trong nước nổi lên chống Pháp.  Đến khi trong nước lật đổ được người Pháp rồi thì ông sẽ nhanh chân trở về làm cha thiên hạ (sic).  Còn nếu như ông về nước hoạt động như Phan Chu Trinh, Phan Văn Trường, Nguyễn Thế Truyền, Nguyễn Hữu Cần, Trần Phú, Lê Hồng Phong, Hà Huy Tập, Nguyễn Thị Minh Khai v.v…thì chỉ có chết uổng mạng …!

Dưới con mắt nhìn của Phan Chu Trinh thì Nguyễn Tất Thành đã hiện nguyên hình là một tay láu cá hạng nặng :  Ông Phan Chu Trinh là bạn của của Nguyễn Sinh Sắc.  Lúc mới bước chân định cư tại Pháp vào năm 1917 thì Nguyễn Tất Thành một tiếng kêu “bác”, hai tiếng xưng “cháu” để nhờ ông Phan Chu Trinh kiếm cho chỗ ở, kiếm cho công ăn việc làm.

Thế mà 5 năm sau, khi đã đủ lông đủ cánh trong Đảng Cọng sản Pháp, ông quay trở lại nói xấu cụ Phan là hạng hủ nho thủ cựu;  mà lại nói lén sau lưng chứ không dám nói thẳng trước mặt.  Tiếng Việt có thành ngữ “ăn cháo đá bát” là dành cho hạng người này.

Tội nghiệp cho cụ Phan, ông không hề giận thằng cháu bất lương, cụ vẫn gửi thư phân tích cho thằng cháu hiểu rằng làm như vậy chỉ phí công mà thôi .  Nhưng cụ không ngờ rằng thằng cháu cười trong lòng và nghĩ rằng có bỏ công ra đâu mà phí, ngồi chờ thời thì có gì đâu mà phí.  Còn nếu như thời không tới thì thôi.

Quả nhiên kể từ năm đó cho đến 19 năm sau ông chớ hề bước chân vào trong nước, nhường nơi gian khổ những người thực tâm yêu nước, kể cả những người Cọng sản như Trần Phú, Ngô Đức Trì, Bùi Công Trừng, Bùi Lâm, Nguyễn Thế Rục, Lê Hồng Phong, Hà Huy Tập, Nguyễn Thị Minh Khai, Nguyễn Văn Tạo, Dương Bạch Mai, Trần Văn Giàu, Nguyễn Hữu Cần…

Mãi đến 1941 ông mới mom men về Pác Bó là ngay biên giới Việt Trung, trong bụng ông tính hễ đụng chuyện là ông biến sang Tàu.  Nhưng cũng chỉ được hơn 1 năm thì ông lại nhường cái hang Pác Bó cho Trường Chinh, Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp để đi tìm đường cứu nước một lần nữa.

Trong khi  theo hồi ký của Võ Nguyên Giáp thì thời đó các ông phải ăn bẹ chuối hằng tháng ròng;  bởi vì một phần bị quân Pháp truy quét, một phần thời đó dân chưa biết các ông làm cách mạng cho nên không tiếp tế.

Lần này ông Nguyễn Tất Thành ra đi tưởng cũng sẽ tìm đường cứu nước lần nữa, nhưng không ngờ ông lại tìm đường đi định cư tại Mỹ, ông quên béng luôn cái mộng “đãi thời đột nội của ông”.  Quả là ông nhìn xa trông rộng, mãi đến hơn 30 năm sau, năm 1975, dân Việt Nam mới đi theo con đường mà ông đã tìm ra từ năm 1944.

Phải chi ông Trời sắp đặt cho ông được đi Mỹ năm đó thì dân tộc Việt Nam hạnh phúc huy hoàng rồi.  Không ngờ chuyến vượt biên của ông thất bại.  Thế là cả nước Việt Nam rơi vào thảm họa (sic).

BÙI ANH TRINH

Bùi Anh Trinh - BIÊN KHẢO VỀ NGUYỄN TẤT THÀNH