Nguyễn Tất Thành từ Nga đếnTrung Hoa

Năm 1924, tháng 9, tại Mạc Tư Khoa Nguyễn Tất Thành được CSQT chỉ định về Trung Hoa hoạt động trong đảng Quốc Dân của ông Tôn Dật Tiên.  Nhưng ông gởi thư khiếu nại, nêu 3 lý do:

(1) Ngoài tiền chi phí đi đường ông không có trợ cấp lương bổng. (2) Ông hoạt động với tư  cách cá nhân, không phải là một cán bộ của CSQT.  (3) Ông bị chấm dứt liên lạc với đảng của ông là ĐCS Pháp.

Ngoài ra, ngày 19-9, Thành lại gởi thư cho ông Albert Treint của ĐCS Pháp ( Cũng là ủy viên trung ương của CSQT ), yêu cầu can thiệp với CSQT cho ông được giữ một nhiệm vụ khác tại Trung Hoa thay vì phải làm việc trong Quốc Dân Đảng Trung Hoa  (Hsltr/MTK).

Năm 1924, tháng 10, Nguyễn Tất Thành được chỉ định về làm việc tại phái bộ Borodin trong trường võ bị Hoàng Phố tại thành phố Quảng Châu tỉnh Quảng Đông. Ngày 11-11, ông đến Quảng Châu, lấy tên là Lý Thụy, giữ nhiệm vụ làm phiên dịch cho cơ quan dịch vụ viễn thông Nga tại Trung Hoa (tiền thân của Thông tấn xã Tass), làm việc dưới quyền của Trưởng Chi nhánh Viễn thông là Votinsky.

*Chú giải :  Công việc của Nguyễn Tất Thành tại Trung Hoa

Sau này có nhiều sử gia viết rằng NTT làm phụ tá cho trưởng phái bộ tên là Borodin.  Lại có người viết rằng ông làm bí thư kiêm thông dịch cho Borodin.  Nhưng những thông tin này không đúng vì phụ tá cho Borodin là Galan, một cán bộ cao cấp của CSQT.  Bí thư kiêm thông dịch là ông Trương Thái Lôi, Ủy viên Trung ương ĐCS Trung Hoa, ngoài ra còn có các cán bộ Cọng sản Trung Hoa cao cấp khác làm việc trong phái bộ như Chu Ân Lai, Đặng Dĩnh Siêu, Thái Sướng, Bào La Đình…, những người này đã từng du học tại Nga, thừa sức làm thông ngôn tiếng Tàu cho Borodin, không đợi tới ông Thành.

Ngoài ra, hiện nay hồ sơ lưu trữ CSQT có một bức thư của ông Nguyễn Tất Thành gửi cho Albert Trient, đề ngày 19-9-1924, cho biết ông chỉ biết viết tiếng Tàu chứ không nói được tiếng Tàu.

Sự thực là lúc đó nước Trung Hoa có hai chính quyền:  Tại Bắc Kinh có một chính quyền do Tào Côn lãnh đạo và tại Quảng Châu có một chính quyền do Tôn Dật Tiên lãnh đạo.  Stalin có một đại sứ chính thức tại Bắc Kinh, nhưng bên trong Stalin muốn yểm trợ ông Tôn Dật Tiên tại Hoa Nam tiến hành thống nhất đất nước cho nên cử Borodin cầm đầu một phái đoàn cố vấn cao cấp sang Hoa Nam núp dưới danh nghĩa là cố vấn cho trường võ bị Hoàng Phố. Trường này do Tưởng Giới Thạch làm chỉ huy trưởng, ông Thạch từng sang Nga nghiên cứu chế độ của Lénin từ năm 1921, ông cũng là em cột chèo của Tôn Dật Tiên.

Chức vụ chỉ huy trưởng trường võ bị Hoàng Phố chỉ là cái vỏ bên ngoài nhưng bên trong Tưởng Giới Thạch là đại diện của chính phủ Tôn Dật Tiên làm việc với phái bộ Borodin.  Phái bộ Borodin hoạt động như là một lãnh sự quán của Nga đối với chính phủ Miền Nam, trong đó có một bộ phận là Chi nhánh viễn thông, tiền thân của Thông tấn xã Tass bây giờ.

Trưởng chi nhánh viễn thông là Votinsky, ông Nguyễn Tất Thành làm việc dưới quyền của ông này, chuyên dịch các bản tin bằng tiếng Hoa sang tiếng Anh và tiếng Pháp.  Tuy nhiên vì trình độ văn chương Anh, Pháp của ông là do tự học nên người ta chỉ cần lấy cái ý của bản tin mà thôi, sau đó họ viết lại bằng Nga văn hoặc muốn chuyển đi Tây Âu thì những người ở Mạc Tư Khoa viết lại bằng Anh hay Pháp văn.

Ngày nay nhiều sử gia đọc lại các báo cáo bằng tiếng Pháp hay tiếng Anh của Nguyễn Tất Thành thời đó đều công nhận là lối viết Anh văn và Pháp văn của ông rất “khó chịu”.  Sử gia Quinn Judge là người Tây Phương đầu tiên được xem bút tích những báo cáo của HCM trong hồ sơ lưu trữ của CSQT tại MTK đã nhận xét về văn hóa của ông HCM vào năm 1930, trong Website của đại Học Yale năm 1994, như sau :

“Sở trường về ngôn ngữ của ông Hồ đã biến ông thành sợi dây liên lạc hữu ích giữa người Âu và người Á.  Ông có thể giao thiệp dễ dàng bằng tiếng Pháp  (dù khi viết, nhiều khi ông không chia động từ ), bằng tiếng Anh bập bẹ nhưng hiểu được, bằng tiếng Nga tàm tạm, tiếng Quan Hỏa hay tiếng Quảng Đông”.

Bỏ qua tiếng Anh và tiếng Trung Hoa là hai thứ tiếng ông chỉ cần học để đủ giao tiếp trong sinh hoạt hằng ngày tại địa phương mà ông tạm trú.  Nhưng một người chuyên viết văn bằng tiếng Pháp mà lại nhiều khi không chia động từ thì chứng tỏ Nguyễn Tất Thành không phải là tác giả những bài viết nổi tiếng ký tên Nguyễn Ái Quốc trên tờ L’Humanité và Le Paria.

Từ đó có thể khẳng định rằng Manuilsky đã lầm khi chọn Nguyễn Tất Thành đem về Nga vào năm 1923.  Sau đó Manuilsky đưa ông sang Trung Hoa chỉ vì  muốn tống ông đi cho rảnh nợ,  mới đầu họ tống ông về cho Quốc Dân Đảng Trung Hoa để người Trung Hoa muốn sử dụng ông như thế nào thì tùy chứ họ không cần để ý tới;  nhưng vì hai lá đơn khiếu nại của ông cho nên mới có chuyện sắp xếp cho ông về làm việc trong chi nhánh viễn thông Nga.

Chính trong tự truyện của ông với bút hiệu Trần Dân Tiên, HCM cũng nói rõ: “Đọc quảng cáo trên tờ Quảng Châu Nhật báo, ông tìm đến làm phiên dịch cho ông Bô-rô-Din, cố vấn chính trị của bác sĩ Tôn Dật Tiên và của chính phủ Quảng Châu. Ông dịch những tờ báo Trung Quốc ra tiếng Anh…”.

Rõ ràng là ông có làm việc trong cơ quan của Borodin nhưng công việc của ông chỉ là dịch các bản tin từ báo chí tiếng Tàu ra tiếng Anh, tức là công việc của một nhân viên thuộc cơ quan thông tấn Nga.  Sở dĩ công việc này thích hợp với ông vì thuở thiếu thời ông có học tiếng Hán và đọc được chữ Hán, sau đó ông có một thời gian sinh sống tại nước Anh cho nên đọc một bài báo bằng tiếng Hán rồi dịch ra tiếng Anh thì rất thích hợp với sở trường của ông.

 Trong khi đó công việc của Borodin thực sự là Đại sứ của Nga đối với chính phủ Miền Nam Trung Hoa của Tôn Dật Tiên.  Nguyễn Tất Thành không đủ trình độ cũng như không đủ sự tin cậy của Staline hay chính phủ Nga để làm bí thư hay phụ tá cho Borodin trong công tác tiếp xúc mật với chính quyền Quảng Châu của ông Tôn Dật Tiên.

Đối với họ ông chỉ là một người thợ chụp hình ở Paris mới ghé chân sang Nga được 1 năm, có mấy tháng tham gia viết các bài báo ngắn cho các tờ báo của CSQT tại Mạc Tư Khoa thì ông không đủ tín nhiệm để tham dự vào các việc bí mật trọng đại giữa hai quốc gia cũng như giữa CSQT và ĐCS Trung Hoa.

Sở dĩ có chuyện ông làm phụ tá hay bí thư của Borodin là do các nhà tuyên huấn của CSVN, họ căn cứ vào chi tiết do ông HCM đưa ra trong tự truyện “Vừa Đi Đường Vừa Kể Chuyện” của ông với tên T.Lan: “Ở Quảng Châu, Bác vừa làm phiên dịch cho đồng chí Borodin, cố vấn Liên Xô bên cạnh chính phủ cách mạng Quốc dân Đảng, vừa phụ trách mục tuyên truyền trong tờ báo Canton Gazette”.

Khi ông Nguyễn Tất Thành viết lên điều này vào năm 1961 thì nhiều người trong cuộc vẫn còn sống, nhất là Chu Ân Lai và vợ là Đặng Dĩnh Siêu.  Cho nên ông viết là ông làm phiên dịch cho Borodin, nhưng nếu có ai biết chuyện mà hỏi lại ông thì ông sẽ nói rằng ông làm một công việc phiên dịch trong phái bộ Borodin, chuyên dịch các báo Trung Hoa ra tiếng Anh và tiếng Pháp. Do đó câu văn ông viết ra vẫn đúng sự thực, chẳng qua là người đọc hiểu lầm mà thôi.

Các nhà tuyên huấn CSVN căn cứ vào câu văn trên mà phong cho ông Nguyễn Tất Thành chức vụ phiên dịch cao nhất trong phái bộ là bí thư kiêm thông dịch.  Sau thấy không ổn vì ông Trương Thái Lôi, bà Đặng Dĩnh Siêu và ông Chu Ân Lai phiên dịch tiếng Tàu giỏi hơn cho nên các nhà tuyên huấn mới đổi thành chức phụ tá của Borodin.  Tuy nhiên khi hồ sơ mật của CSQT được công bố thì phụ tá của Borodin là Galan, một cán bộ thân cận của Stalin.

Đặc biệt, nhà tuyên huấn Hồng Hà viết trong tác phẩm Bác Hồ Trên Đất Nước Lê Nin, trang 148, lại phong cho Nguyễn Tất Thành:  “anh là cố vấn riêng và là người phiên dịch của đồng chí Borodin, đồng thời là phóng viên của hãng Roxta”.  Trong khi Trần Dân Tiên cho biết Borodin là “Cố vấn chính trị của bác sĩ Tôn Dật Tiên” thì Hồng Hà lại phong cho anh Quốc làm cố vấn cho cố vấn của Tổng thống Trung Hoa.  Một ông “siêu cố vấn” mà thực tài chỉ là một anh thợ rửa hình tại Paris xuất thân từ một anh hầu bàn dưới tàu buôn của Pháp và phụ bếp tại Luân Đôn.

Năm 1924, ngày 12-11, Nguyễn Ái Kvak gởi thư cho CSQT báo cáo rằng ông đã đến Quảng Châu ngày hôm trước. Đồng thời ông cũng gởi thư cho Hiệp Hội Nông Dân Quốc tế (một nhánh ngoại vi của CSQT) yêu cầu đừng cho ai biết ông đã rời Mạc Tư Khoa bởi vì ông đang là “Cư dân bất hợp pháp” tại Trung Hoa.

Cũng trong ngày 12, ông giả danh một nữ đảng viên QDĐ Trung Hoa tên là Loo Shing Yang, gởi thư cho một tập san phụ nữ của CSQT tại Mạc Tư Khoa, đề nghị viết bài cho tạp chí với tên tác giả là một người nữ để lấy tiền nhuận bút  (Hsltr/MTK).

Ngoài việc xin viết báo để kiếm thêm tiền mà không thấy trả lời.  Ông cũng tìm đến xin việc làm thêm tại một tiệm chụp hình của người Việt Nam.  Người chủ tiệm là Lâm Đức Thụ từ chối nhận thêm người nhưng biết ông là người Nghệ An bèn giới thiệu ông với một người Nghệ An là Hồ Tùng Mậu.

Một lần nữa số phận đưa đẩy cho Nguyễn Tất Thành dễ dàng tham gia hoạt động chính trị vì Hồ Tùng Mậu và Lâm Đức Thụ đều là cọng sự viên tâm huyết của ông Phan Bội Châu.  Lúc này Phan Bội Châu đang xúc tiến thành lập một Đảng tập họp những người Việt Nam lưu vong tại Trung Hoa cũng như tại Việt Nam.  Chiến dịch thành lập Đảng được phát động rầm rộ vì được sự giúp đỡ của nhà cầm quyền Quốc Dân Đảng Trung Hoa.  Vì vậy chỉ sau một thời gian ngắn thì Thụ và Mậu rủ Thụy gia nhập tổ chức.

BÙI ANH TRINH

Bùi Anh Trinh - BIÊN KHẢO VỀ NGUYỄN TẤT THÀNH