Nguyễn Văn Quờn – Tiếng sáo diều

Khu vực làng Technique(Tét nít) thuộc ấp Lợi An – xã Tân Lợi – quận An Lộc – Tỉnh Bình Long có thể nói là điểm trung tâm của các buôn làng người Thượng sắc tộc S’tiêng.

1

Cụ thể là Sôk Sà Quất ngay phía sau thác số 4, gần nó là Sôk Ruộng, kế tiếp là Sôk Tổng Cui, Sôk Tranh, Sôk Đông Phất.

 Đi sâu vào hướng Xa Cô 28 (xã Tân Hưng )có : Sôk Lết, Sôk Quả, Sôk Rừng Già, Sôk Bầu Dinh, Sôk Cây Me, Sôk Cần Lê, Sôk Giếng, Sôk Tà Hách, Sôk Phố Lố, Sôk Du, Sôk Vàng, Sôk Bình Ninh, Sôk Bình Tây (trước gọi là Sôk Cần Giựt). Gần Sôk Cần Lê khu vực Xa Cát có 2 Sôk gọi chung Sôk số 5.

 Qua cầu Sài Gòn (thuộc khu vực Tây Ninh gần mũi Kennedy, do lính Mỹ trú phòng đặt tên ?) có Sôk Ông Trăng (tại sôk này khi xưa có con Trăn (python) trú trong cây, có thể do lâu ngày đọc trại thành ông Trăng.

 Theo lệ hàng năm (thập niên 50-60), khi lúa đã gặt xong và được đem về chất đầy trong các kho lúa của mỗi nhà, lễ hội Cúng Lúa sẽ bắt đầu vào giữa tháng 11 âm lịch.

 Toàn bộ trai làng xúm lại làm một chiếc diều rất to, chiều ngang ước tính từ 1m5 đến 2m, đuôi diều rất dài từ 4 đên 6m. Thân diều được làm bằng nứa khô chẻ nhỏ – được vót rất mỏng cho nhẹ, và được đan lại bằng tay hết sức khéo léo và mỹ thuật. Họ lợp vải vào cánh diều và sơn lên nhiều màu sặc sỡ (màu được làm bằng mủ cây rừng, và vải để lợp diều cũng được làm bằng vỏ cây rừng. Thập niên 50-60 vải rất mắc tiền và được coi là thứ hàng hết sức xa sỉ. Đa phần họ phải tự dệt vải lấy từ cây rừng và bông vải tự trồng. Công nghệ dệt bằng tay rất thô sơ và chậm chạp nên vẫn không đủ vải để may mặc).

1

Dây kéo diều cũng đươc làm bằng vỏ cây, se lại bằng tay.

 Riêng sáo trúc được gắn vào diều cũng hết sức đăc biệt, không phải ai làm nó cũng phát ra âm thanh được. Thường thì họ đặt bốn đến sáu ống sáo tiêu trên thân diều. Nhờ gió thổi vào khe sáo nên phát ra các âm thanh réo rắt và trầm bổng khác nhau.

 Theo tôi, đó là tiếng sáo của núi rừng buồn muôn thuở. Khi diều bay lên cao hơn 100m âm thanh của sáo diều phát ra nghe rõ mồn một trong đêm thanh vắng, và cũng là cách để báo cho biết có lễ hội ở khu vực đó.

 Trai quấn chiếc khố, phụ nữ quấn Sà rông (trai gái đều để ngực trần). Những ngươi giàu hơn thì khoác chéo vào thân một chiếc khăn thổ cẩm. Họ đồng loạt đi về dự lễ hội theo hướng của tiếng sáo dẫn đường.

Cứ như thế mỗi Sôk tổ chức 1 lần, kéo dài thêm đến qua Tết Âm lịch.

1

Tiếng Sáo Diều

Chiều nay diều chấp cánh bay
Vác theo chiếc sáo lung lay đưa tình
Gió xin thổi gọi báo tin
Sáo reo mời gọi tỏ tình cùng ai
Chàng S’tiêng ra sức trổ tài
Kéo diều lên đỉnh nàng nhìn ngất ngây

Nàng S’tiêng tình đã trao dây
Diều bay phần phật kêu mây gọi làng
Tiếng tiêu réo rắt kêu vang
Quanh quanh ba bốn buôn làng ra nghe
Trăng cao đã quá ngọn tre
Nàng S’tiêng đứng lặng ngắm theo sáo diều

Tiếng sáo khoan nhặt tiếng tiêu
Sà rông bụng dưới hai vòng kiêu binh
Hai tay vói giữ hai bình
Đồi cao chót vót gọi tình chàng ra(1)
Suốt đêm dưới ánh trăng ngà
Bên nhau nhấp ché rượu Cần đưa qua
Buôn Sôk lễ hội khắp nhà
Mừng cho lúa mới khắp làng được no

Rượu vào ca hát líu lo
Thả diều vác sáo làm to nhất làng
Sáo diều khoe sắc đỏ vàng
Càng cao tiếng sáo, tình nàng càng trao
Sôk bên đứng ngắm bên rào
Xem sao con sáo diều nào bay cao?
Chàng se dây nối thêm vào
Diều cao tiếng sáo rượu trao tay mừng

Buôn ta sáo nhất không chừng
Diều nâng sáo kiệu nỗi mừng rừng thiêng
Lửa bùng thêm điệu nhạc S’tiêng
Bập bùng chiêng, trống hồn thiêng nhảy cùng
Lâm Thôn điệu nhảy khắp vùng
Gái trai lớn nhỏ nhảy vòng khắp buôn

Sáo diều như thổi thêm hồn
Hết bao rượu trắng điệu Lâm Thôn nồng
Những đôi má đỏ hồng hồng
Trong đêm nay kết tiên đồng mấy đôi
Sáng ra nàng kể tình tôi
Mấy vò rượu trắng cặp đôi lợn lòi
Qua hỏi chàng sáo cho tôi
Hôm nay chàng phải bắt đôi theo nàng(2)

Đêm nay mới thật đêm vàng
Kồng chiêng, khua trống nẩy hàng nàng ra(3)
Nô nức Sôk gần Sôk xa
Kéo thêm ruột rà hai tạ gạo thơm
Mừng cho đôi bạn được cơm
Rượu ngọn, gái đẹp, Lâm Thôn bập bùng
Đêm nay chưa phải đêm cùng
Còn bao đêm nữa phải tung Sáo diều

Sáo bay nói được bao điều
Mời gọi bao Sôk về mừng lúa thơm
Điệu Lâm Thôn múa mừng cơm
Sáo diều cùng gọi tình thơm theo cùng
Bên nhau lửa cháy bập bùng
Tiếng sáo réo rắt, chiêng kồng cùng ca
Đêm nay mới thật thiết tha
Bao nhiêu rượu cạn tiếng ca thêm nồng

Bình minh vừa hé ánh hồng
Là tình đã trọn khắp đồng, qua đêm
Đêm qua mới thật là đêm
Bao con bướm trắng gọi thêm bạn tình
Diều tôi thoi thóp lặng im
Trống nghiêng ngã chết, tim chiêng lặng lờ

nguyễn văn quờn

23-02-2016

(Trích Biên Khảo Tỉnh Bình Long)

Ghi chú:

(1) phụ nữ S’tiêng vào các thập niên đó vì thiếu vải mặc nên đành phải để ngực trần.
(2) Dân tộc S’tiêng theo chế độ mẫu hệ nên phải theo lệ bắt chồng.
(3) phụ nữ S’tiêng do phải thường xuyên lao động nên hầu hết đều có cặp vú săn chắc căng phồng. Nhờ thế trong điệu Lâm Thôn nhảy quanh bếp lửa hồng trước sân nhà Rông, càng làm cho đêm hội hấp dẫn, gợi tình. Sau đêm hội không ít cặp đã nên đôi vợ chồng.

1

Đã xem 7797 lần

Nhiều Tác giả - Biên Khảo Tỉnh Bình Long

Chân thành cảm ơn tác giả hoặc quý vị nào đó đã đăng bài viết này lên Quán Văn.

[ Thành viên mới xin ĐĂNG KÝ ]
[ Thành viên ĐĂNG NHẬP ] để đăng bài
(Quý vị sẽ nhìn thấy cách chỉ dẫn đăng bài.)